Hemşinliler ve Hemşinlilerin Yaşadığı Bölgeler

Posted on Updated on

Rize

Küçük Kafkasya veya Pontus Alpleri olarak da bilinen Doğu Karadeniz dağlarında kurulu bulunan Rize şehri doğuda Artvin (Yusufeli – Arhavi ilçeleri), güneyde Erzurum (İspir ilçesi), güneybatıda Bayburt, batıda Trabzon (Of ilçesi) illeri, kuzeyde de Karadeniz ile çevrilidir. Şehrin antik çağdaki Rhizus olan adının Grekçe’den geldiği veya Güney Kafkasya dilllerinden birine ait olabileceği belirtilmekle birlikte, şehrin adının dağ eteği veya pirinç anlamına geldiği de ileri sürülür. Rize şehri Anadolu’nun diğer bölgelerinden coğrafi yapısıyla olduğu kadar kültürel yapısı ile de ayrılır ki bunda kuşkusuz çeşitli zaman dilimlerinde bölgede hüküm sürmüş olan Pontus, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı imparatorluklarının etkisi Rize’nin zengin ve özgün bir kültür kazanması anlamında etkin olmuştur. Dik yamaçlı vadileri, bulutlarla kaplı dağları, buzul ve krater gölleri, çeşitli yüksekliklerdeki yaylaları, tarihe tanıklık etmiş kaleleri, kemer köprüleri, konakları, hızla akan dereleri ile Rize ili birçok turistik değere sahip olan şehirlerdendir. Karadeniz kıyı dağlarının dorukları ile Karadeniz arasında genişliği 30 – 50 kilometre arasında değişen bir şerit meydana getiren il toprakları, güneydeki yüksek kesimden doğan kısa, bol sulu ve dik eğimli akarsuların (İyidere’nin -Aspet- yukarı kolları, Büyükdere, Fırtına Deresi) derin vadileri ile yarılmıştır. Kıyıdan iç kesimlere ulaşan yolların izlediği bu vadiler, aynı zamanda birbirinden ayrı yöreler meydana getirirler. Şimdi bu yörelerden Türkiye sınırları içerisinde Hemşinliler’in toplu halde yaşadıkları yerler ile ilgili ayrıntılı bilgilere geçelim.

Rize şehrinin eski bir fotoğrafı.

    Rize şehrinin eski bir fotoğrafı.

Rize'nin eski yıllara ait bir başka fotoğrafı.

    Rize’nin eski yıllara ait bir başka fotoğrafı.

Trabzon Beğine ve Kâdîsına Hüküm ki:

Sen ki Trabzon kâdîsısın ve Rize Kâdısı ile südde-i sadetime mektub gönderüp Ali kethudâ nâm (isimli) kimesnelerin kâlâ’ (kale) burcu üzerinde evler binâ eyledüğü ilâm olunmağın def’ olunmak içün hüküm gönderülüp umerâ ile ref’ olunup amma taşların hisardan taşra çıkarup hisara karşû top meteris olmağa kâbil mahale evler binâ idüp hisardan yüce olup kal’aya zararı olduğun ve şer’-i şerife davet olundukdca itaat eylemeyüp zimmetinde nice hûkûk-ı müslimin olup zulm ve teaddisinin nihayetinin olmadığın bildürmişsin imdi mezburu ihzâr idüp teftiş olunmasın emr idüp buyurdumki;
Vusûl buldukda bu bâbda (konuda) mukayyid-i mezburdan davâ-ı hak eder kimesne var ise husemâyı berâber edüp bir defa şer’le fasl olunmayup on beş yıl terk olunmayan davalarını ber mucib-i şer’-i kavîm onat vechile hak üzre teftiş eyleyüp göresin arz olunduğun gibi olup fesat ve şenaatı şer’ ile sâbit olur ise evvela kal’aya olan zararın def’-ı ref’ idüp dahi hizmetinde subût bulan hukuku ashabına şer’le sûbût bulan hukuku ashabına şer’le sûret-i sicillerin yazup bi-kusûr alıverdiktebn sonra vakı’ olan zülm ve teaddîsinin ve sâir mevâddının süret-i sicillerin südde-i sa’âdetime gönderüp ve garaz ve nisbetden Vâhid tarafına meyl-i muhabâtdan hazer edüp hakk-ı sarîha tâbi’ olasın.

    Hemşin Bölgesi’nin Coğrafik Sınırı

Hemşin bölgesinin coğrafik sınırını Doğu Karadeniz Bölgesi’nin Rize ili sınırları içerisinde yer alan Kaçkar Dağları silsilesinin çevresi olarak tanımlayabilmek mümkün olup, kendini Hemşinli olarak niteleyen topluluğun coğrafik yayılışı ise geniş bir alanı içerir. Bu alan içerisindeki Artvin, Rize, Erzurum, Samsun, Düzce, Sakarya, Kocaeli gibi iller Hemşinliler’in Türkiye sınırları içerisinde toplu olarak yaşadığı yerler olup, dördüncü bölümde detaylı olarak ele alacağımız çeşitli tarihsel olaylar Hemşinliler’in Kazakistan, Kırgızistan gibi ülkelere dağılmasına neden olmuştur. Hemşin bölgesi ve Hemşinliler ile ilgili araştırmalarda bulunan yazarlar Hemşinliler’in coğrafik dağılımını “Batı Hemşinliler” (Başhemşinliler) ve “Doğu Hemşinliler” olarak iki ayrı başlık altında ele alırlar. Bunlardan Rize ilinin Çayeli (Mapavri), Pazar (Atina), Hemşin, Ardeşen, Çamlıhemşin (Hemşin) ve Fındıklı (Viçe) ilçelerinin çeşitli köyleri “Batı Hemşinliler” grubuna dahildir. Kendilerini Homşetsi olarak isimlendiren “Doğu Hemşinliler (Hopa Hemşinliler)” grubuna ise Artvin’in Hopa (Fî / Fiy Köyü), Borçka ve Kemalpaşa (Makriyalı / Makriyali / Makriyalu) ilçelerinin çeşitli köylerinde yaşayan Hemşinliler dahil edilebilir.

    Rize’deki Hemşinliler

    İkizdere

Eski adı Kura-i Seba olan İkizdere 1952 yılında ilçe olmuştur. İlçenin yüzölçümü 89 kilometrekaredir. Rize merkeze 54 km uzaklıktadır. İlçeye bağlı 1 kasaba, 12 mahalle ve 28 köy bulunmaktadır. İkizdere’de tarihi kemer köprüler, camiler ve evler yer almaktadır. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde, yaylaları ile tanınmış bir ilçedir. Bunlar arasında ünlü Anzer ballarının yapıldığı Anzer Yaylası, Çağırankaya ve Ovit yaylaları örnek olarak verilebilir. İkizdere’deki Hemşinlililer Cimil Köyü’nde yoğunlaşmışlardır.

    Çayeli

Eski adı Mapavri olan Rize’nin 19 kilometre kuzey doğusundaki 25.600 (2009) nüfuslu Çayeli ilçesinde Hemşinliler’in toplu halde bulundukları yerler Kaptanpaşa (Senoz) nahiyesinin çeşitli köyleri ve Aşıklar Deresi üzerindeki Çataklıhoca (Kavalyoz) Köyü, Aşıklar (Arsevos / Asfıros / Aslifos) Mahallesi’dir. Başköy, Buzlupınar (Soğuksu), Çataldere (Hahonç / Hahunç) Çukurluhoca (Babik), İncesu (Mağribudam / Makrebudam / Marbudam), Kaptanpaşa (Misehor / Misohor), Ormancık (Çutinç / Çutins), Uzundere (Cağak / Perasten), Yenice (Belahor – Parahol), Yeşiltepe (Tolanis / Toleniç) köyleri de Hemşinliler’in yaşadıkları Kaptanpaşa (Senoz) vadisindeki köylerdir.

Trabzon sancağının Hemşin kazasına tabi Eksenoz deresi Soğuksu denilen mevkisinde bulunan Hacı Abdi Mescidi’nin camiye tahviliyle cuma ve bayram namazlarının kılınmasına izin verilmesi ve hitabetinin İbrahim Halife’ye tevcihi. a.g.y.tt

İzn-i Hümâyûnûm (Pâdişâhımın izni) olmuşdur.

Pâdişâhım

Arz-ı bende-i bî-mikdâr oldur ki şevketlü, kerâmetlü, mehâbetlü, kudretlü, velini’metim efendim.

Erbâb-ı istihkâkdan (hak kazanmış olanlardan) İbrahim Halîfe arz-ı hâl (dilekçe) sunub Trabzon Sancağı’nda Hemşin Kazâsına tâbi’ Eksenoz (Senoz) Deresi’nde Soğuksu nâm (isimli) mahâlde (yerde) vâki’ (olan) ashâb-ı hayrâtdan Hâcı Abdi’nin binâ’ eylediği (yaptığı) mescid-i şerîfin kurb ve civârında (yakınında) edâ-yi salât-ı cum’a (cuma namazını kılma) ıydeyn olunur câmi-i şerîf olmadığından âhâlisi eyyâm-ı şitâda (kış günlerinde) usret (sıkıntı) çekmeleriyle mescid-i mezbûrun (adı geçen caminin) cami olmağa salâhiyyeti olduğundan müceddeden (yeni baştan) minber vaz’ (koyma) ve ikamet salât-ı cum’a ve ıydeyne (iki bayram: ramazan ve kurban bayramları) izn-i hümâyûnları (pâdişah izni) erzânî ve hitâbet dahi kendüye sadaka buyurulmak bâbında (konusunda) istidâsı (dilekçesi) inâyet itmekle (etmekle) bâlâsı izn-i hümâyûnum (pâdişahımın izni) olmuşdur diyü hatt-ı hümâyûn-ı (pâdişahların herhangi bir iş için bizzat yazdıkları yazılar) şevket-makrûnlariyle tezyîn buyurulmak (süslenmek) bâbında (konusunda) emr ü fermân (buyruk ve ferman) şevketlü kerametlü mehâbetlü kudretlü velinimetim efendim pâdişâhımındır.

Çayeli (Mapavri) ilçesinin Yeşiltepe (Tolanis / Toleniç) Köyü'nden bir görünüm.

    Çayeli (Mapavri) ilçesinin Yeşiltepe (Tolanis / Toleniç) Köyü’nden bir görünüm.
    Pazar

M.Ö (İ.Ö) 7. yüzyılda bir ticaret kolonisi olarak kullanılan, eski adı Atina olan ve 1928′de ismi Pazar olarak değiştirilen Rize il merkezine 38 kilometre uzaklıktaki 17.600 (2009) nüfuslu Pazar ilçesinde Hemşinliler’in toplu halde yaşadıkları köyler; Akbucak (Mermenat), Bucak (Açaba), Pazar’dan 8, Hemşin’den 10 ve köy sapağından 6 kilometre uzaklıkta bulunan Ortayol (Meleskur), Subaşı (Haçapit), Tektaş (Bogina) Köyü, Uğrak (Çingit) köyleridir. Bölgeyi 19. yüzyılın sonlarında gezmiş olan P. Minas Bıjıskyan ve Karl Koch gibi yazarlar kazanın ismini Athenas (Pontos Tarihi / P. Minas Bıjıskyan: Syf 118 / 3.par) / Athene (Rize / Karl Koch) Tapınağı’ndan almış olduğunu, Türkiye’nin Etnik Yapısı adlı kitabın yazarı Ali Tayyar Önder de kitabının 140 ve 141. sayfalarında Atina isminin Romalılar’a ait olduğunu belirtmiştir. Atina kazasının ismine Kudret Emiroğlu’nun 1894 yılına ait “Trabzon Vilayeti Salnamesi (sâl-nâme: yıllık)” kitabında da rastlamaktadır. Kitabın 559. sayfasında (Orjinal metin için Bkz: Syf. 285 ) Atina kazası ile ilgili olarak: “Kaza-i mezkur (mezkûr: adı geçen) merkezi olan Atina kasabası dahi kadim (kadîm: eski) bir kasaba olup putperestler zamanında mabud (ma’bûd: tapınılan) ittihaz olunan puta (Antas) denildiği cihetle (sebeple) ismi Atina kaldığı ve ezmine-i salifede (ezmine-i sâlife: geçmişte) Yunanistan prenslerinden birisi bir sefine-i mahsusa (sefîne-i mahsûsa: husûsî gemi) ile Karadeniz seyashatine çıktığı zaman burasını da Yunan kralının makarr-ı hükümeti (hükûmet merkezi) olan meşhur Atina gibi bir şehr-i şehir zan ederek oraya yanaştığında zannı pek yanlış olduğunu anlayınca namını (nâm: isim) tağyire (tağyîr: değiştirme) çalışmış ve hatta (Anato) veyahut (Atnus) gibi isimler vermiş ise de hâlâ nam-ı kadimiyle (nâm-ı kadîm: eski ismiyle) yad edilmekte bulunduğu “Trabzon” tarihinde mestur (mestûr: yazılmış) ve muharrerdir (yazılıdır)” ifadesine yer verilmektedir. Araştırmalarımız sonucunda Pazar (Atina) ilçesi ile ilgili kimi kaynaklardan yararlanılarak çeşitli belgelere erişme şansını elde ettik. Türkçeleştirilmesi Ahmet Yazıcı tarafından yapılan, 1327 – 1329 yılları arasını kapsayan “2091 No’lu Trabzon Şer’iyye Sicili’nin 3. sayfasında Pazar (Atina) Kazası’na kadı tayini ile ilgili şu bilgilere yer verilmiş bulunmaktadır:
Atina (Pazar) nâib-i sâbıkı (eski naibi) Sun’ullah Efendi
Trabzon Vilâyeti merkezinin umûr-u ahkâm-ı şer‘iyyesi meclis-i intihabdan vâkı’ olan ifâde üzerine zâtı sâmi hazret-i fetvâ penâhîlerinin re’y ve tensîbleri ve nezâret-i ‘âmmemize binâen bin üç yüz yigirmi sekiz senesi Muharremu’l-harâmının ikinci gününe (14 Ocak 1910′a) musâdif (rastlayan) bin üç yüz yigirmi beş sene-i mâliyesi Kânûn-ı Sânî’nin birinci gününden (14 Ocak 1910′dan) i‘tibâren ‘uhde-i kifâyetinize ihâle ve tefvîz olunmuşdur merkez-i mezkûrde (merkez-i mezkûrda: adı geçen merkezde) beyne’l-ahâlî umûr-ı şer’iyyeye müta‘allik (müteallik) vukû‘ bulacak de’âvî ve mu’âmelâtı ahkâm-ı celîle-i şer‘i ‘aliye tevfîkan fasl ve hasm ile mesâlîh-i vâkı‘ânın hüsn-i ru’yet (rü’yet) ve temşiyet hususuna mezîd-i i‘tinâ ve dikkat ve mûcib-i tâhrîr olan terekâtın nizâmât-ı mevzû’a dâiresinde tahrîr ve beyne’l-verese bi’l- farîzati’ş-şer’iyye tevzî’ ve taksîmiyle muhafaza-i hukûk-ı eytâm ve kâsırîne bezl-i cell-i himmet eylemeleri matlûbumdur (matlubdur).
Dürrizâde es-Seyyid ‘Abdullah
el-Kâdı-i ‘Asker-i Anadolu
Mühür (Dürrizâde es-Seyyid ‘Abdullah)

Düzeltme: Yavuz Akbaş

Pazar ilçesindeki kimi Hemşin köyleri ile belgelere Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinder rastlayabilmek mümkündür. Bu belgelerden birisi Akbucak (Mermenat) Köyü ile ilgilidir. İlgili belgede:
Lazistan Sancağı Melhenat (Mermenat) ve Ecaba (Açaba: Bucak) karyeleri (köyleri) yaylağına Govanit karyesi (köyü) ahalisi tarafından vuku bulan tecavüzden dolayı katl ve cerh vukuatı olduğuna ve bu konuda bazı tedbirlerin alınması hususuna dair Melhenat (Mermenat: Akbucak) karyeli (köylü) Dersiam (ders-i âm: -evvelce- talebeye, medreseliye ve herkese ders vermeye yetkili bulunan kimse, câmi hocası) Abdülkadir ve arkadaşları tarafından yapılan şikayetin tedkiki (dikkatle araştırılması). (Trabzon) ifadesine yer verilmektedir.

Atina Sancağı 1900. Trabzon vilayetinin Atina sancağı sahili, bugünkü Rize Pazar.

    Atina Sancağı 1900. Trabzon vilayetinin Atina sancağı sahili, bugünkü Rize Pazar.

Pazar ilçesi sınırları dahilindeki Kız Kalesi'nden bir görünüm.

    Pazar ilçesi sınırları dahilindeki Kız Kalesi’nden bir görünüm.
    Hemşin

Hemşin ilçesi (merkezin eski ismi Salvizan’dır.) sapağından 18 kilometre uzaklıkta bulunan 3200 nüfuslu ve Rize’nin 60 kilometre doğusundaki Hemşin ilçesi de Hemşinliler’in yaşadığı yerlerden olup Akyamaç (Tecina), Bahar (Badara Köyü) Mahallesi, Bilen (Tepan) Çamlıtepe (Zuğa), Hilal (Sağerli / Sağırlı), Kantarlı Köyü, Levent (Çoço) Köyü, Mutlu Mahallesi (Bodollu), Nurluca (Çanava / Çaneva / Çanive / Çanova / Sanova), Ortaköy Mahallesi (Zuğaortaköy), Yaltkaya (Gomno / Gumno), Bagenli, Şahmerli ve Gelehli olmak üzere üç ayrı ev topluluğundan oluşan Yeniköy Mahallesi Hemşinliler’in bu ilçede yaşadığı yerlerdir.

Nurluca (Çanava / Çanova Çaneva / Çanive / Sanova) Köyü'nün Bilen (Tepan) Köyü'nden görünümü.

    Nurluca (Çanava / Çanova Çaneva / Çanive / Sanova) Köyü’nün Bilen (Tepan) Köyü’nden görünümü.

Hemşin ilçesinin köylerinden biri olan Bahar Mahallesi'nden (Badara Köyü) bir görünüm.

    Hemşin ilçesinin köylerinden biri olan Bahar Mahallesi’nden (Badara Köyü) bir görünüm.

Hemşin ilçesindeki tarihi kemer köprülerden birinin görünümü.

    Hemşin ilçesindeki tarihi kemer köprülerden birinin görünümü.
    Ardeşen

Rize ilinin yoğun olarak Laz nüfusunun bulunduğu ilçelerinden olan, Rize iline kırk beş kilometre uzaklıkta bulunan ve 1953 yılında ilçe statüsü kazanan 45.400 (2009) nüfuslu Ardeşen ilçesinin bazı köylerinde Hemşinliler yaşamaktadırlar. Bu köyler Yeniyol (Oce) ve Ardeşen’den 7, Çamlıhemşin ilçe sapağından ise beş kilometre uzaklıktaki ve Fırtına Vadisi’ndeki Yamaçdere (Bakoz) köyleridir.

    Çamlıhemşin

2400 nüfuslu Çamlıhemşin ilçesi (Hemegedur / Vicealtı ) Fırtına Deresi’nin Hala Deresi ile birleştiği noktada kurulu olup, 22 kilometrelik yol ilçeyi Ardeşen – Pazar sahilyoluna bağlar. İlçe sınırları içerisindeki köyler Laz ve Hemşin köyleri olmak üzere ikiye ayrılmış olup Hemşinliler’in yaşadığı bu köyler Hala Vadisi ve Fırtına Vadisi’ne dağılmış bulunmaktadır. Sadece Hemşinliler’in yaşadığı Çamlıhemşin – Ayder yolu güzergâhı üzerindeki Hala Vadisi’ndeki bu köy ve mahalleler Bahçeli Konaklar (Habak), Güroluk (Livikçakisli), Aşağı Şimşirli (Canuttobira), Kaplıca (Holco) ve Yukarı Şimşirli (Kısmenmaliver / Kısmenmelior) köyleridir. Fırtına Vadisi’ndeki Hemşinliler’in yaşadığı köy ve mahalleler ise Aşağı Çamlıca (Aşağı Vice / Vice-i Sufla) Mahallesi, Boğaziçi Köyü (Pogina Mahallesi – Tomaslı Mahallesi), Çamlıhemşin ilçe merkezinden araba ile 15 dakika mesafedeki ve 1.7 km uzaklıktaki Yukarı Çamlıca (Vice-i Ulya / Yukarı Vice) Mahallesi, Merkez Mahallesi yani Çamlıhemşin ilçesi (Hemegedur / Vicealtı), Mikrun ve Kavak mahalleleri olarak iki mahalleden oluşan Mikrun Kavak (Mikrun) Köyü, Sırt Mahallesi, Konaklar Mahallesi (Makrevis Köyü), Yolkıyı (Küşüve) Köyü, Ortan Köyü, Şenyuva (Çinçiva) Köyü, Ülkü Köyü (Mollaveis), Şenköy (Amukta) Köyü, Zilkale (Koluna) Köyü, Meydan Köyü, Çat ve buradan devam edilip Fırtına Deresi takip edildiğinde Çamlıhemşin ilçesinin 1800 metre ile en yüksek rakımlı köyü niteliğindeki Yaylaköy (Elevit) Hemşinliler’in Fırtına Vadisi’nde yaşadıları yerlerdir. Çat’a gelinip sağa devam edildiğinde yani Verçenik (Kale) Deresi takip edildiğinde ise Tatos Dağı eteklerindeki Hisarcık (Kale-i Bala), Yazlık (Vareş / Varoş), Sıraköy (Aşağı Hemşin / Hemşin Aşağı), Ortaklar (Başköy / Hemşinbaş) Köyü, Ortayayla (Ortaköy / Hemşinorta) gibi yine yalnızca Hemşinliler’in yaşadığı köyler bulunur. Bu noktada bir duruma daha açıklık daha getirmekte yarar olduğunu belirtmemiz gerekir. Yukarıda belirtmiş olduğumuz köylerden Bahçeli Konaklar (Habak) Köyü’nü köy sapağının Çamlıhemşin – Ayder yolu üzerinde olması nedeniyle her ne kadar Hala Vadisi’ndeki köy gruplarına dahil etmişsek de, köy Fırtına Vadisi’ne hakim bir noktada kuruludur. Hala Vadisi’ndeki diğer köyler de Çamlıhemşin’den Ayder Yaylası güzergâhı üzerindeki köylerin sapaklarına göre sıralanmıştır. Fırtına Vadisi grubundaki köyleri ele aldığımızda ise Mikrun Kavak (Mikrun) Köyü ve Sırt Mahallesi’nin sapağı Çamlıhemşin ilçe merkezinde olup, adı geçen yerler Hala Vadisi üzerinde bulunmaktadırlar. Çamlıhemşin ilçe sınırları içerisinde birçok Laz Köyü’nün de bulunduğunu belirtmek gerekir. Bu köyler: Güllü Köyü, Behice Köyü, Dikkaya (Mekaliskirit) Köyü, Çayırdüzü (Guvant) Köyü, Köprübaşı (Abiçho) Köyü, Murat (Komilo) Köyü, Kadıköy (Örenkit) ve Topluca (Çano / Sano) Köyü’dür.

Fırtına Vadisi'nin can damarı Fırtına Deresi

    Fırtına Vadisi’nin can damarı Fırtına Deresi

Son derece dar bir noktada kurulu olan Çamlıhemşin ilçe merkezinin Yukarı Çamlıca Mahallesi (Yukarı Vice / Vice-i Ulya Köyü) görünümü.

    Son derece dar bir noktada kurulu olan Çamlıhemşin ilçe merkezinin Yukarı Çamlıca Mahallesi (Yukarı Vice / Vice-i Ulya Köyü) görünümü.

Sisli, yüksek dağların sahibi olan ve ormanlarla kaplı dağların eteklerinde yaşayan Hemşinliler Çamlıhemşin ilçesinde altısı Laz yirmi beşi Hemşin köyleri olmak üzere toplam 31 köyde, Hemşin ilçesinde ise sekiz köy ve dört mahallede geçimlerini zorlu hayat şartlarına rağmen sürdürmeye çalışmaktadırlar.

    Sisli, yüksek dağların sahibi olan ve ormanlarla kaplı dağların eteklerinde yaşayan Hemşinliler Çamlıhemşin ilçesinde altısı Laz yirmi beşi Hemşin köyleri olmak üzere toplam 31 köyde, Hemşin ilçesinde ise sekiz köy ve dört mahallede geçimlerini zorlu hayat şartlarına rağmen sürdürmeye çalışmaktadırlar.

Bölge bu mezar gibi birçok ilginçliği içinde barındırır.

    Bölge bu mezar gibi birçok ilginçliği içinde barındırır.
    Fındıklı

Eski adı Viçe olan Rize ili sınırının 63 kilometre ile en doğu ucundaki ilçe, 11.100 (2009) nüfuslu Ardeşen ilçesine 16 kilometre uzaklıkta olup, halkın büyük bir bölümünün ekincilik ve bağcılıkla geçimini sürdürdüğü Fındıklı ilçesinde Hemşinliler’in yaşadığı köyler ilçedeki iki büyük dere olan Çağlayan ve Arılı dereleri üzerindeki köylerdir.

Fındıklı (Viçe) ilçesinin birbirinden güzel ve aynı zamanda bakımlı konaklarından bir tanesi olan 1849 tarihli Hurşit Bey konağından bir görünüm.

    Fındıklı (Viçe) ilçesinin birbirinden güzel ve aynı zamanda bakımlı konaklarından bir tanesi olan 1849 tarihli Hurşit Bey konağından bir görünüm.

Fındıklı (Viçe) ilçesindeki konaklar Hemşin ve Çamlıhemşin ilçelerindeki konaklardan farklı olarak Rusya gurbeti sonucu kazanılan paralarla inşa edilmemişlerdir.

    Fındıklı (Viçe) ilçesindeki konaklar Hemşin ve Çamlıhemşin ilçelerindeki konaklardan farklı olarak Rusya gurbeti sonucu kazanılan paralarla inşa edilmemişlerdir.

Çağlayan Köyü köprüsünden görünüm.

    Çağlayan Köyü köprüsünden görünüm.
    Rize’nin Diğer İlçeleri

Hemşinli köylerinin bulunmadığı ilçeleri Derepazarı, İyidere, Güneysu, Kalkandere olarak sıralayabiliriz.

    Derepazarı

Eski adı Malpet olan Derepazarı, Rize’ye 10 km. mesafede 6200 nüfuslu, deniz kenarında kurulu bir ilçedir. Yaz aylarında sosyal hayat canlanmakta ve nüfusu kış aylarına göre daha kalabalık olmaktadır. İlçenin sahili denize girmeye elverişlidir. İlçeye bağlı 11 köy bulunmaktadır.

    Güneysu

Eskin adı Potamya olan Güneysu, 1987 yılında ilçe olmuştur. Güneysu İlçesi, Karos Dağı’nın güneyinde, Kıble Dağı ve Ayane tepelerinin eteğinde kurulmuştur. İlçenin yüzölçümü 107 kilometrekaredir. Rize’nin iç kesiminde yer alan ilçelerden birisidir. Rize merkeze 15 km. uzaklıktadır. Güneysu’ya bağlı 22 köy bulunmaktadır. Tarihi eser olarak cami ve mezarlar bulunmaktadır.

    İyidere

Eski adı Aspet olan İyidere 5500 nüfuslu olup, 1990 yılında ilçe olmuştur. İlçe 8 mahalle ve 7 köyden oluşmaktadır. Yüzölüçümü yaklaşık 25 kilometrekaredir. Rize İl merkezine 14 km. mesafededir. Turizm açısından ilçenin en önemli değeri İyidere plajıdır. Ayrıca Yalıköy Mahallesi, Köşklü Köyü ve Denizgören Köyü’nde bulunan taş kemer köprüler tarihi nitelikte olup, turizm amaçlı görülebilecek değerlerdendir. Rize’nin çoğu yerinde olduğu gibi, sıkça rastlanan su değirmenlerine İyidere’de de rastlamak mümkündür.

    Kalkandere

Eski adı Karadere olan Kalkandere, 1957 yılında ilçe yapılmıştır. Yüzölçümü 95 kilometrekaredir. İlçeye bağlı bir belde ve 21 köy bulunmaktadır. İlçede organize sanayi bölgesi çalışmaları devam etmektedir. İlçe, Rize ilinin batısında yer almakta olup, Rize merkez, İyidere, İkizdere ve Trabzon ilinin Of ilçeleriyle çevrili 95 kilometrelik alana sahiptir. Deniz sahiline uzaklığı 13 km. mesafededir. İlçe oldukça engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Arazinin tümü ağaç ve yeşil bitki örtüsüyle kaplıdır. Düzlük arazi yok denebilecek kadar azdır. Bölgede vadi aralarında büyük – küçük birçok dere akmaktadır.

    Artvin’deki Hemşinliler

    Artvin

Osmanlılar’ın Livana (Livane) olarak adlandırdıkları 24.502 nüfuslu ilin sınırları içerisindeki Hopa ve Borçka ilçeleri Hemşinliler’in yaşadığı yerlerdir.

Artvin Kalesi'nden görünüm

    Artvin Kalesi’nden görünüm.
    Hopa

Artvin’in kuzey batısındaki ve Sarp sınır kapısına 18 kilometre uzaklıktaki Hopa (Fiy Köyü) ilçesindeki çeşitli köylerde Hemşinliler yaşamaktadır. Ayrıca Hopa (Fiy Köyü) ilçesine 23 kilometre uzaklıktaki Kemalpaşa (Makriyalı / Makriyali / Makriyalu) bucağında da Hemşinliler yaşamaktadır.

    Borçka

Hemşinliler’in yaşadığı Artvin – Hopa karayolu üzerinde bulunan 10.435 nüfuslu Borçka ilçesi Artvin şehir merkezinin 27 kilometre kuzeybatısında olup, Karadeniz’den de 37 kilometre içeridedir. İlçe Çoruh Irmağı’nın aşağı kesiminde kurulu olup, ırmağın her iki yakasına da dağılmıştır.

    Erzurum’daki Hemşinliler

    İspir

Dallıca, Kırman, Kapres mahalleleri gibi daha birkaç mahalleden oluşan, Rize ve Artvin’e daha yakın olan ancak Erzurum ili, İspir ilçesine bağlı Sırakonaklar (Hodeçur / Hoderçur / Hodoçur / Hodorçur) Köyü, 1915 Ermeni tehcirine kadar çoğunlukla Ermeni nüfusun ikamet etmiş olduğu köy olmakla birlikte, 10 Mart 1962 tarihli Hemşin Dergisi’nde Çamlıhemşin’in Şenyuva (Çinçiva), Çat, (Hisarcık Kale-i Bala) köylerinden, Başhemşin bölgesinden göç edenlerin Sırakonaklar Köyü’nden (Hodeçur / Hoderçur / Hodoçur / Hodorçur) çoğunluğu oluşturduğu belirtilmekte olup ve Hemşin ilçesinin Nurluca (Çanava / Çaneva / Çanive / Çanova / Sanova) Köyü’nden Sıçanoğlu ve yine Hemşin ilçesinin Mutlu (Bodollu) Mahallesi’nden İncearapoğlu ailesi gibi ailelerin de burada evleri olduğu bilinmektedir. Hemşin bölgesinin çeşitli köylerinden buraya yerleşenler tehcir (zorunlu göç / zoraki göç) kapsamındaki Sırakonaklar’daki (Hodoçur) çeşitli evlere tek eden Ermeniler’in evlerine yerleşmişlerdir. Bu ailelerden birisi ise Şenyuva (Çinçiva) Köyü’nden Lazalioğlu Ailesi olup, tehcir edilen Ermeni aileden yedi inek kaldığını, aileden Derviş Mustafa Efendi’nin “ağlayanın malı alınmaz” şeklinde bir dileği olduğunu, Ermeni ailenin eğer geri gelirsek bıraktığımız malın yarısı sizin şeklinde bir açıklaması olduğunu Çamlıhemşin’de geçmişte yapılması düşünülen hidroelektrik santralini konu alan “Vatandaş Mustafa” filminin başrol oyuncusu Mustafa Orhan anılarında belirtmiştir. Nitekim Sırakonaklar (Hodoçur) Köyü’nin tehciri ile ilgili belgelere Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinde rastlayabilmek mümkündür.

    Düzce’deki Hemşinliler

    Akçakoca

Düzce’deki Hemşinliler Akçakoca (Akçaşehir) ilçesine 13 kilometre uzaklıkta ve denizden 270 – 275 metre yükseklikte bulunan ve bir dönem ismi Armutlu olarak değiştirilen Hemşin Köyü’nde ve Yenice köylerinde yaşamaktadırlar.

    Sakarya’daki Hemşinliler

Sakarya ilindeki Hemşinliler, Kocaali ilçesinin Açmabaşı ve Çakmaklı köylerinde ikamet etmektedirler.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s